Η ψυχολογία του ναρκισσισμού (video)
Του W. Keith Campbell
Πολύ πριν από την πρώτη selfie, οι Αρχαίοι Έλληνες και Ρωμαίοι είχαν ένα μύθο για έναν τύπο που ήταν λίγο παραπάνω παθιασμένος με την εικόνα του. Σύμφωνα με μiα αφήγηση, ο Νάρκισσος ήταν ένας πολύ όμορφος νέος που περιπλανιόταν αναζητώντας τον έρωτα.
Αφού απέρριψε μια νύφη, την Hχώ, είδε το είδωλό του να καθρεφτίζεται στα νερά ενός ποταμού και το ερωτεύτηκε. Ανήμπορος να απομακρυνθεί, ο Νάρκισσος πνίγηκε. Ένα λουλούδι φύτρωσε στο σημείο που πέθανε και αυτό το λουλούδι το λέμε νάρκισσο.
Αφού απέρριψε μια νύφη, την Hχώ, είδε το είδωλό του να καθρεφτίζεται στα νερά ενός ποταμού και το ερωτεύτηκε. Ανήμπορος να απομακρυνθεί, ο Νάρκισσος πνίγηκε. Ένα λουλούδι φύτρωσε στο σημείο που πέθανε και αυτό το λουλούδι το λέμε νάρκισσο.
Ο μύθος αποτυπώνει τη βασική ιδέα του ναρκισσισμού, την αυξημένη κι ενίοτε επιβλαβή εγωπάθεια. Αλλά δεν είναι απλώς ένας τύπος προσωπικότητας που βρίσκεις στις στήλες των περιοδικών. Είναι ένα σύνολο στοιχείων, ταξινομημένων και μελετημένων από ψυχολόγους.
Η ψυχολογία ορίζει το ναρκισσισμό ως μια διογκωμένη, πομπώδη αυτοεικόνα. Σε διάφορους βαθμούς, οι νάρκισσοι πιστεύουν ότι είναι πιο όμορφοι, πιο έξυπνοι και πιο σημαντικοί από τους άλλους, κι ότι αξίζουν ειδική μεταχείριση.
Οι ψυχολόγοι αναφέρουν δύο μορφές ναρκισσισμού ως στοιχείου προσωπικότητας: τον πομπώδη και τον ευάλωτο ναρκισσισμό. Υπάρχει επίσης και η ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας, μια πιο ακραία μορφή, στην οποία θα επανέλθουμε σε λίγο.
Ο πομπώδης ναρκισσισμός είναι η πιο γνωστή μορφή. Χαρακτηρίζεται από εξωστρέφεια, κυριαρχικότητα, και επιζήτηση προσοχής. Οι πομπώδεις νάρκισσοι επιζητούν προσοχή και δύναμη, μερικές φορές ως πολιτικοί, ως διασημότητες, ή ως πολιτισμικοί ηγέτες.
Φυσικά, δεν είναι νάρκισσος ο καθένας που κυνηγά αυτές τις θέσεις δύναμης. Πολλοί το κάνουν για πολύ θετικούς λόγους, όπως για να φτάσουν στα όρια των δυνατοτήτων τους, ή για να βελτιώσουν τις ζωές των άλλων. Αλλά οι νάρκισσοι επιζητούν δύναμη για το κύρος και την προσοχή που τη συνοδεύει.
Από την άλλη, οι ευάλωτοι νάρκισσοι τείνουν να είναι ήσυχοι και συνεσταλμένοι. Χαρακτηρίζονται από έντονη διεκδικητικότητα, αλλά εύκολα νιώθουν ότι απειλούνται ή αποθαρρύνονται.
Και στις δυο περιπτώσεις, η σκοτεινή πλευρά του ναρκισσισμού φαίνεται μακροπρόθεσμα. Οι νάρκισσοι τείνουν να είναι εγωκεντρικοί. Έτσι οι ναρκισσιστές ηγέτες μπορεί να πάρουν επικίνδυνες ή ανήθικες αποφάσεις και οι ναρκισσιστικοί σύντροφοι μπορεί να είναι ανειλικρινείς ή άπιστοι. Όταν κινδυνεύει η ρόδινη εικόνα του εαυτού τους, μπορεί να γίνουν πικρόχολοι και επιθετικοί. Είναι σαν μια ασθένεια όπου οι ασθενείς αισθάνονται πολύ καλά, αλλά όσοι είναι γύρω τους υποφέρουν.
Στην πιο ακραία μορφή, αυτή η συμπεριφορά θεωρείται ως μια ψυχική διαταραχή, επονομαζόμενη ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας. Πλήττει το 1-2% του πληθυσμού, συνηθέστερα τους άνδρες. Επίσης, αφορά μόνο ενήλικες.
Στην πραγματικότητα οι νέοι, κυρίως τα παιδιά, μπορεί να είναι πολύ εγωπαθή, αλλά αυτό μπορεί να είναι ένα φυσιολογικό στάδιο ανάπτυξης.
Η πέμπτη έκδοση του Διαγνωστικού και Στατιστικού Εγχειριδίου του Αμερικανικού Ψυχιατρικού Συλλόγου περιγράφει πολλά στοιχεία που σχετίζονται με την ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας.
Αυτά περιλαμβάνουν μια διογκωμένη αυτοαντίληψη, προβλήματα ενσυναίσθησης, μια αίσθηση διεκδικητικότητας και την ανάγκη για θαυμασμό ή προσοχή. Αυτό που κάνει τα παραπάνω αληθινή διαταραχή προσωπικότητας είναι το ότι ελέγχουν τις ζωές των ατόμων, προκαλώντας τους σοβαρά προβλήματα.
Φανταστείτε αντί να νοιάζεστε για τον σύντροφο ή τα παιδιά σας, να τους χρησιμοποιείτε ως πηγή προσοχής και θαυμασμού. Ή σκεφτείτε αντί να αναζητάτε εποικοδομητική κριτική σχετικά με την επίδοσή σας, να λέτε σε όσους προσπάθησαν να σας βοηθήσουν ότι ήταν λάθος.
Έτσι, λοιπόν, τι προκαλεί τον ναρκισσισμό; Μελέτες σε διδύμους δείχνουν έναν ισχυρό γενετικό παράγοντα, αν και δεν γνωρίζουμε ποια γονίδια εμπλέκονται. Αλλά και το περιβάλλον έχει σημασία επίσης. Οι γονείς που θεωρούν το παιδί τους «κορυφή» σε όλα, ενθαρρύνουν τον πομπώδη ναρκισσισμό. Και οι ψυχροί, αυστηροί γονείς συμβάλλουν στον ευάλωτο ναρκισσισμό.
Ο ναρκισσισμός φαίνεται να είναι συχνότερος σε κουλτούρες που προωθούν την ατομικότητα και την αυτοπροβολή. Στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ο ναρκισσισμός ως στοιχείο προσωπικότητας αυξάνεται διαρκώς από τη δεκαετία του ’70, όταν την έννοια της κοινότητας της δεκαετίας του ’60 διαδέχτηκε το κίνημα αυτοπεποίθησης και η αύξηση του υλισμού.
Πιο πρόσφατα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αύξησαν τις ευκαιρίες για αυτοπροβολή. Αλλά, πρέπει να πούμε ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τα κοινωνικά μέσα προκαλούν ναρκισσισμό. Αντιθέτως, προσφέρουν στους νάρκισσους ένα μέσο για την αναζήτηση κύρους και προσοχής.
Μπορούν οι νάρκισσοι να βελτιώσουν αυτά τα αρνητικά χαρακτηριστικά;
Ναι!
Οτιδήποτε προωθεί την ειλικρινή κατανόηση της συμπεριφοράς τους και το ενδιαφέρον για άλλους, όπως η ψυχοθεραπεία ή η εκδήλωση συμπόνιας προς τους άλλους, μπορεί να βοηθήσει.
Η δυσκολία είναι ότι ίσως αποτελέσει πρόκληση για άτομα με ναρκισσιστική διαταραχή προσωπικότητας η συνεχής προσπάθεια αυτοβελτίωσης. Για τους νάρκισσους η αυτοανάλυση είναι σκληρή από μια μη κολακευτική γωνία.
Tags: facebook, selfie, αυτοκριτική, αυτοπροβολή, εγωπάθεια, θαυμασμός, μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ναρκισσισμός, νάρκισσος
