Σεφέρου Μαρία

Η σκέψη μου τρέχει στους τραγικούς γονείς που, παρά τον ανείπωτο πόνο τους, τώρα προσπαθούν να στηρίξουν το δολοφόνο του ίδιου τους του παιδιού. Πώς να τους παρηγορήσει κανείς; Τι λόγια να βρει για να τους απαλύνει τον πόνο; Δεν υπάρχουν! Είναι ζωντανά πτώματα που όμως πρέπει να επιβιώσουν για να στηρίξουν το μοναδικό τους πια παιδί που έγινε δολοφόνος του αδελφού του… Πραγματικά θαυμάζω το κουράγιο τους!

Δεν είναι βέβαια εύκολο να εισέλθει κανείς στην ψυχή ενός δολοφόνου από απόσταση. Όμως και κοντά του να ήταν, και συζήτηση να άνοιγε κανείς μαζί του, άκρη δε θα έβρισκε αφού ο στυγερός αδελφοκτόνος, σε μια προσπάθεια να πείσει ότι έχει ψυχολογικά προβλήματα για να μειώσει την ποινή που τον περιμένει, θα απαντούσε άλλ’ αντ’ άλλων. Το πιο εύκολο πράγμα στον κόσμο είναι να παριστάνει κανείς τον τρελό όταν έχει συμφέρον να το κάνει.

Κάτω από τη λογική της σύγχυσης – “είχε θολώσει το μυαλό μου, δεν ήξερα τι έκανα” – θα έπρεπε όλοι οι δολοφόνοι, αντί για τις φυλακές, να εγκλείονται σε ψυχιατρεία. Έτσι το βλέπω εγώ. Το μόνο «ψυχολογικό» πρόβλημα που διαισθάνομαι ότι είχε ο Γιάννης (Κάιν) εναντίον του Γιώργου (Άβελ) ήταν απύθμενη ζήλεια. Το γεγονός ότι ο δολοφόνος προσπάθησε να δώσει τέρμα στη ζωή του αλλά δεν τα κατάφερε δε με συγκινεί και δε με πείθει. Όποιος θέλει όντως να αυτοκτονήσει κι όχι απλά να συγκινήσει υπάρχουν χίλιοι δυο τρόποι να επιλέξει και να πετύχει το σκοπό του. Άλλωστε ο αδελφοκτόνος προσπάθησε ακόμη και να δικαιολογήσει την αποτρόπαια πράξη του.

«Με μείωσε ηθικά. Μετά προσπάθησα να αυτοκτονήσω, αλλά δεν τα κατάφερα.» Για μένα τα λόγια αυτά δείχνουν αμετανόητο αδελφοκτόνο. Φαίνεται ότι η ζήλεια του Γιάννη προς τον κατά τέσσερα χρόνια μικρότερο αδελφό του είχε θεριέψει μέσα του από χρόνια, ίσως από τότε που ήρθε ο Γιώργος στη ζωή και αναγκάστηκε να χάσει το μονοπώλιο της αγάπης των γονιών που μέχρι τότε απολάμβανε.

Πολύ συνηθισμένη η περίπτωση παθολογικής ζήλειας του μικρότερου αδελφού/αδελφής από το μεγαλύτερο. Τόσο συνηθισμένη που τείνει να θεωρείται φυσιολογική. Η Βίβλος σχεδόν στην αρχή της αναφέρεται στο φόνο του Άβελ από τον Κάιν. Ο Άβελ ήταν χαρισματικός- ευνοημένος από το Θεό – κι αυτό ο Κάιν δεν του το συγχώρησε ποτέ. Γι’ αυτό αποφάσισε να απαλλαγεί μια για πάντα από τον αδελφό του. Υπάρχουν κι άλλες ιστορίες παθολογικής ζήλειας μεταξύ αδελφών στη Βίβλο.

Δεν υπάρχει σκληρότερο ένστικτο από αυτό της ζήλειας. Ο σοφός Σολομών στις Παροιμίες γράφει: «Ο θυμός είναι σκληρός και η οργή οξεία· αλλά τις δύναται να σταθεί έμπροσθεν της ζηλοτυπίας;» (Παροιμίες 27:4) Η ζήλεια είναι πρωτόγονο ένστικτο και τρέφεται από την ουσία εκείνου που της δίνει τόπο στην ψυχή του. Έτσι μεγαλώνει και φουντώνει και γίνεται οντότητα, στοιχειακό, πάθος που δεν ελέγχεται πλέον. Με την παραμικρή αφορμή μπορεί να μετατρέψει το ζηλιάρη σε δολοφόνο. Υπάρχει και η λαϊκή παροιμία που λέει, «Γιατί είναι το μάτι σου τόσο βαθιά βγαλμένο; Διότι μου το έβγαλε ο αδελφός μου.» Για την περιγραφή της στυγερής δολοφονίας υπήρξαν πολλά δημοσιεύματα, και δε χρειάζεται να τα αναμεταδώσω. Μπορείτε να τα βρείτε σε πολλά ιστολόγια, όπως εδώ, εδώ κι εδώ.

«Λυπάμαι γι’ αυτό που έκανα. Έχω μετανιώσει… Δεν καταλάβαινα τι έκανα, το μυαλό μου ήταν θολωμένο… ζητάω συγνώμη από τον αδελφό μου, τους γονείς μου και τον ίδιο τον Θεό», είπε ο 22χρονος αδελφοκτόνος στην ανακρίτρια. Συγνώμη, αλλά προσωπικά δεν πείθομαι και δεν συγκινούμαι. Όποιος μετανιώνει ειλικρινά δεν περιφέρεται δυο μέρες μέχρι να τον ανακαλύψουν, ούτε ζητάει τριήμερη προθεσμία για να απολογηθεί.

Ο πραγματικά μετανιωμένος παραδίδεται αμέσως στην Αστυνομία, λέγοντας κάτι τέτοιο: «Σκότωσα τον αδελφό μου. Συγνώμη δεν βρήκα το κουράγιο να αυτοκτονήσω όπως θα μου άξιζε. Είμαι στη διάθεσή σας για την πιο σκληρή τιμωρία που μου αξίζει. Δεν έχω καμία δικαιολογία, είμαι ένας στυγερός αδελφοκτόνος. Δε θέλω δικηγόρο, δε χρειάζομαι υπεράσπιση. Είμαι ένοχος χωρίς κανένα ελαφρυντικό. Ντρέπομαι ν’ αντικρύσω τους γονείς μου. Είμαι συντετριμμένος για το αποτρόπαιο έγκλημα που έκανα, αλλά δε ζητάω συγνώμη από κανένα διότι δε μου αξίζει να με συγχωρήσει ούτε ο νεκρός αδελφός μου, ούτε οι γονείς μου ούτε ο Θεός. Καμία συγνώμη δε θα φέρει τον αδελφό μου πίσω…»

Οι επιστήμονες έχουν κατανοήσει ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ αδελφών έχει τις ρίζες του στη ζήλεια. Όταν τ’ αδέλφια ζηλεύουν το ένα το άλλο γίνονται αντίπαλοι. Δε μπορούν να ανεχθούν το γεγονός ότι ο αδελφός τους μπορεί να έχει κάτι που εκείνοι δεν έχουν. Η ζήλεια κατατρώγει τα σωθικά του ζηλιάρη και τον μετατρέπει σ’ ένα μνησίκακο τέρας. (πηγή)

Το Δεκέμβριο του 2009, ένας 17χρονος στην Ινδιάνα των ΗΠΑ, έπνιξε τον 10χρονο αδελφό του, παρά την έκκληση του μικρού αδελφού του να σταματήσει. Τον έπνιξε μετά από πάλη, και στην απολογία του είπε ότι το ευχαριστήθηκε, όπως απολαμβάνει ο πεινασμένος ένα χάμπουργκερ! Δείτε εδώ. Κατόπιν, αφού πέταξε το πτώμα του αδελφού του σ’ ένα ποτάμι, πήγε να δει τη φίλη του η οποία αργότερα στην ανάκριση είπε πως ποτέ πριν δεν τον είχε δει τόσο ευτυχισμένο. Ο νεαρός αδελφοκτόνος τώρα αντιμετωπίζει ισόβια κάθειρξη. Λόγω του ότι είναι ανήλικος γλιτώνει τη θανατική ποινή. Εκεί, βλέπετε, δεν κάλεσαν ψυχίατρο για να τον εξετάσει.

Πολλές φορές στο παρελθόν με απασχόλησε το ερώτημα: πώς φτάνει ένας δολοφόνος στο έγκλημα; Ο λαός λέει «του μπήκε ο διάβολος». Οι εγκληματίες λένε «δεν ήξερα τι έκανα». Τι ακριβώς συμβαίνει στα άδυτα της ψυχής; Μπαίνει ξαφνικά κάποιο εκδικητικό δαιμόνιο απ’ έξω και επιτάσσει τη δολοφονία; Προσωπικά πιστεύω ότι τα ανθρώπινα πάθη και οι κακίες είναι πρωτόγονα ένστικτα που όμως αναπτύσσονται σε αυτοφυή «δαιμόνια», στοιχειακά, οντότητες, πάθη, και εκείνος που τους δίνει τόπο και τα τρέφει με τη σκέψη, τα λόγια και τα συναισθήματά του χάνει σιγά-σιγά τον έλεγχο του εαυτού του.

Κατά την άποψη του Freud, η ουσιαστική φύση της σχέσης μεταξύ αδελφών είναι αυτή της ζήλειας. Στο έργο του Freud η σχέση των αδελφών είναι κατά βάση ανταγωνιστική για να κερδίσουν την προσοχή των γονέων. Κατά τον Freud υπάρχει πολύ λίγη αγνή αγάπη μεταξύ αδελφών και η όποια συμπεριφορά συνεργασίας είναι πάντα ένας τρόπος εκμετάλλευσης. Δυστυχώς ο ανταγωνισμός λόγω ζήλειας μεταξύ αδελφών συνήθως συνεχίζεται μέχρις ενηλικίωσης, και συχνά μόνο ο θάνατος τον σταματάει. «Η ορθόδοξη ψυχανάλυση φαίνεται να αποδέχεται την άποψη του Φρόυντ ότι όλες οι σχέσεις μεταξύ αδελφών βασίζονται σε πρωτόγονο μίσος (primal hatred), στην απύθμενη βαθιά εχθρότητα (the unfathomably deep hostility…), την επιθυμία θανάτου (the death wish), την πρόθεση για φόνο (the intent to murder)» (Fliess, 1956, p.8) Πηγή.

Ο Alfred Adler είδε τη ζήλεια μεταξύ αδελφών σαν αγώνα διάκρισης, και πίστευε ότι η σειρά γέννησης ήταν ένας σπουδαίος παράγοντας στην ανάπτυξη της προσωπικότητας. O David Levy το 1941 εισήγαγε τον όρο «αδελφικός ανταγωνισμός» (“sibling rivalry”), και ισχυριζόταν ότι για το μεγαλύτερο αδελφό/ή «η επιθετική συμπεριφορά σ’ ένα νέο μωρό ήταν τόσο τυπική που ήταν ασφαλές να πει κανείς ότι ήταν κοινό χαρακτηριστικό της οικογενειακής ζωής.» Επίσης στα έργα του Shakespeare είναι συνηθισμένο θέμα ο ανταγωνισμός μεταξύ αδελφών. (Πηγή)

Η άποψη ότι η ζήλεια – που κατά την ταπεινή μου γνώμη είναι η ρίζα πάσης κακίας στις οικογένειες, τα έθνη και την ανθρωπότητα ολόκληρη – αρχίζει ως ζωικό ένστικτο επιβεβαιώνεται και από επιστημονικές έρευνες στα ζώα. Επιστήμονες έχουν παρατηρήσει ότι υπάρχουν είδη στο ζωικό βασίλειο που σκοτώνουν τ’ αδέλφια τους για να επιβιώσουν, αν και δεν είναι τόσο συνηθισμένο φαινόμενο . (Πηγή)

Έχει παρατηρηθεί ότι μεγαλύτεροι νεοσσοί κτυπούν με το ράμφος τους νεότερα αδέλφια τους μέχρι θανάτου και μετά τα πετάνε στην άκρη της φωλιάς τους. Για παράδειγμα, όταν ο θηλυκός μαύρος αετός γεννάει δύο αυγά, ο πρώτος νεοσσός που βγαίνει από το αυγό τσιμπάει το δεύτερο μέχρι θανάτου. Ανάμεσα στις κηλιδωτές ύαινες, ο αδελφικός ανταγωνισμός αρχίζει αμέσως μόλις γεννηθεί το δεύτερο νεογνό, κι έχει παρατηρηθεί ότι περίπου το 25% των νεογνών φονεύονται από τ’ αδέλφια τους.

Οι ψυχολόγοι στη Δύση παραδέχονται ότι ο ανταγωνισμός μεταξύ αδελφών είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο, τονίζουν όμως πως όταν δεν υπάρχει η κατάλληλη προσοχή και διαπαιδαγώγηση από τους γονείς, ο ανταγωνισμός αυτός μπορεί να καταλήξει ακόμη και σε φόνο. Μήπως, λοιπόν, στη στυγερή αδελφοκτονία που αναφέρεται τούτο το άρθρο έχουμε να κάνουμε με το αποτέλεσμα ανεξέλεγκτης ζήλειας και όχι με ψυχοπάθεια; Ας ελπίσουμε ότι ο ψυχίατρος που έκανε τόσο γρήγορα τη διάγνωση του αδελφοκτόνου για μανία καταδίωξης δεν θα μπουκώσει τον 22χρονο με ψυχοφάρμακα που θα τον κάνουν φυτό.