Διαβάστε ένα βιβλίο. Σώστε τον εαυτό σας. Σώστε τον Κόσμο.
By Ellen Finnigan
May 24, 2025
Ως καθηγήτρια κλασικής λογοτεχνίας για πάνω από δώδεκα χρόνια, είμαι ενθουσιασμένη που προσφέρω ένα σεμινάριο για την Ιλιάδα για ενήλικες αυτό το καλοκαίρι. Εδώ είναι δέκα λόγοι για τους οποίους πρέπει να αφήσετε στην άκρη το τηλέφωνό σας και να διαβάσετε τούτο το βιβλίο αυτό το καλοκαίρι!
1. Η Ιλιάδα είναι το πρώτο βιβλίο στον δυτικό πολιτισμό και μία από τις παλαιότερες ιστορίες μας. Καταγράφηκε γύρω στο 850 π.Χ., ακριβώς όταν εφευρέθηκε το ελληνικό αλφάβητο. Αλλά είναι παλαιότερο από αυτό. Η ιστορία (ή τα στοιχεία της ιστορίας) είχαν μεταδοθεί μέσω προφορικής παράδοσης εδώ και εκατοντάδες χρόνια από τους Μυκηναίους, τους πρώτους προγόνους των αρχαίων Ελλήνων. Η ιστορία διαδραματίζεται κατά τη διάρκεια του Τρωικού Πολέμου, ο οποίος πιθανότατα έλαβε χώρα στα τέλη της Εποχής του Χαλκού, γύρω στο 1250 π.Χ.
2. Σχετικά με την Ιλιάδα, ο Simon Weil έγραψε κάποτε: «Τίποτα από όσα έχουν δημιουργήσει οι λαοί της Ευρώπης έκτοτε δεν άξιζε όσο το πρώτο ποίημα που εμφανίστηκε ανάμεσά τους». (Θα συζητήσουμε το δοκίμιο στο οποίο εμφανίζεται αυτό το απόσπασμα ως μέρος του μαθήματος.) Να μια ιδέα: Τι θα λέγατε αντί να παρακολουθείτε ασταμάτητα την τελευταία, καταθλιπτική ανοησία που παρήγαγε το Netflix, αφιερώνατε αυτές τις 10-20 ώρες διαβάζοντας το σπουδαιότερο πράγμα που βγήκε ποτέ από τον δυτικό πολιτισμό; (Η Ιλιάδα είναι επίσης κάπως καταθλιπτική, αλλά είναι και κατά καιρούς αστεία, πάντα συγκινητική και απίστευτα όμορφη.)
3. Η ποίηση είναι ένας κλάδος της γνώσης. Αν πάτε στη Stanza della segnatura στο Παλάτι του Βατικανού στη Ρώμη, μπορείτε να κοιτάξετε ψηλά και να δείτε τέσσερις τοιχογραφίες που ζωγράφισε ο Ραφαήλ και οι οποίες αντιπροσωπεύουν τη φιλοσοφία, τη θεολογία, την ποίηση και το δίκαιο. «Ο Παρνασσός» απεικονίζει τον Απόλλωνα, τον θεό της μουσικής και της ποίησης, μαζί με τις Μούσες. Ο Όμηρος είναι εκεί, στα αριστερά με μπλε χρώμα.
Γιατί η ποίηση είναι ένας κλάδος της γνώσης; Ίσως ο William Carlos Williams το είπε καλύτερα:
Είναι δύσκολο να μαθαίνω ειδήσεις από ποιήματα
κι όμως οι άνθρωποι πεθαίνουν με άθλιο τρόπο κάθε μέρα
λόγω έλλειψης αυτών που βρίσκονται εκεί.
4. Η Ιλιάδα μάς υπενθυμίζει τις συνέπειες της αμαρτίας, και συγκεκριμένα της αμαρτίας της οργής. Αν έχετε οξύθυμο χαρακτήρα, ξεσπάτε σε άλλους και κρατάτε κακία· αν σκέφτεστε πολύ συχνά τις αδυναμίες των άλλων· αν έχετε κάνει ποτέ κάτι από κακία, απλώς επειδή νιώσατε «προσβολή» (ασέβεια)· αν ποτέ σκεφτήκατε «Θα τους δείξω εγώ!», τότε πρώτα απ’ όλα, γίνετε μέλος του club! Η οργή πηγάζει από την υπερηφάνεια, τη μητέρα όλων των κακιών. Μερικές φορές ένα σπουδαίο ποίημα αξίζει όσο ένα εκατομμύριο κηρύγματα. Αυτό το ποίημα ίσως σας σώσει τη ζωή, υπενθυμίζοντάς σας την πιθανότητα του πνευματικού θανάτου. Μπορεί να σας βοηθήσει να ξεπεράσετε αυτό το πράγμα, αυτό το πράγμα για το οποίο συνεχίζετε να έχετε εμμονή, ξέρετε αυτό…
5. Χρειάζεστε αποτοξίνωση από ντοπαμίνη. Έχουμε περάσει όλα τα τελευταία 10-15 χρόνια αναπτύσσοντας έναν τρομερό εθισμό. Οι ζωές μας δεν είναι τίποτα άλλο παρά χρόνος—και ω, πόσο τον έχουμε καταξοδέψει! Η δύναμη συγκέντρωσής μας είναι εντελώς μειωμένη. Είναι τόσο δύσκολο πια να πάρεις ένα βιβλίο και να το διαβάσεις, έτσι δεν είναι; Αλλά εγώ έχω κουραστεί από το μπλε φως, εσύ δεν είσαι; Έχω βαρεθεί να ξεφυλλίζω «περιεχόμενο», σκυμμένος πάνω από κάποια συσκευή, επιδιδόμενος στην παθητική και μοναχική κατανάλωση πληροφοριών. Έχω κουραστεί από την πληροφορία, τελεία και παύλα. Λαχταρώ ό,τι είναι διαχρονικό και παγκόσμιο! Έχω βαρεθεί να ακούω podcast, τις συζητήσεις των άλλων. Θέλω να κάνω ξανά υπέροχες συζητήσεις, με άλλους ανθρώπους! Αλλά η ανάγνωση, ειδικά η ανάγνωση επικών έργων, είναι δύσκολη. Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει να το κάνετε. Και κάντε το σε μια ομάδα. Θα ενσωματωθεί κάποια υπευθυνότητα. Αναγκάστε τον εαυτό σας να καθίσει σιωπηλός, να δώσει προσοχή και να γυρίσει άλλη σελίδα. Ξυπνήστε! Ενεργοποιήστε τον εγκέφαλό σας! Ανακτήστε τη ζωή σας! Απο-ζομπιστείτε!
6. Να γίνετε το παράδειγμα στα παιδιά και τα εγγόνια σας, στις ανιψιές και τους ανιψιούς σας, στα βαφτιστήρια σας, αγόρια και κορίτσια. Αν θέλετε να διαβάζουν οι άνθρωποι που σας θαυμάζουν, πρέπει να διαβάζετε κι εσείς. Αν θέλετε να μεγαλώσουν και να γίνουν μαθητές δια βίου, πρέπει να τους αποτελέσετε πρότυπο δια βίου μάθησης. Θα μπορούσατε ακόμη και να τα προσκαλέσετε να παρακολουθήσουν το μάθημα μαζί σας. Η δυτική κουλτούρα είναι μια σπουδαία συζήτηση. Συμμετέχετε. Βουτήξτε μαζί! Αν μη τι άλλο, μπορείτε να πείτε στα παιδιά ή τα εγγόνια σας για αυτά που διαβάζετε, και ίσως μια μέρα να θελήσουν να τα διαβάσουν κι αυτά. Έτσι διατηρούμε τον πολιτισμό μας, όχι ψηφιοποιώντας κάθε βιβλιοθήκη, αλλά λέγοντας τις σπουδαίες ιστορίες ξανά και ξανά — με χαρά και ανάμνηση, με φόβο και τρόμο.
7. Ο πόλεμος ήταν πάντα το απόλυτο κακό και η απόλυτη ηλιθιότητα. Ο Τρωικός Πόλεμος υποτίθεται ότι ξεκίνησε επειδή ένας άντρας έφυγε τρέχοντας με τη γυναίκα ενός άλλου. Χιλιάδες άνδρες πολέμησαν για δώδεκα χρόνια και ο πόλεμος κατέστρεψε με κάποιο τρόπο ολόκληρο τον μυκηναϊκό κόσμο. Οι μαθητές μου λένε πάντα: «Αυτός ο πόλεμος είναι τόσο ηλίθιος!» Έχουν δίκιο, για έναν λόγο επειδή είναι τόσο χονδροειδώς δυσανάλογο. Πρόσφατα ηχογράφησα ένα podcast στο οποίο ο καλεσμένος μου θρηνούσε την έλλειψη αναλογικότητας του Ισραήλ στον πόλεμο στη Γάζα. Φαινόταν να βλέπει το δόγμα του «Δίκαιου Πολέμου» ως κάποιο είδος διαλύτη για την παραφροσύνη του πολέμου. Για μένα, ο Όμηρος είναι χίλιες φορές πιο ρεαλιστικός, δείχνοντάς μας ακριβώς πώς ο πόλεμος γίνεται μια αέναη κινούμενη μηχανή του κακού και γιατί είναι τόσο δύσκολο να τον σταματήσει κανείς αφού ξεκινήσει.
8. Η κλασική λογοτεχνία σου δίνει μια προοπτική. Όλοι χρειαζόμαστε προοπτική. Η προοπτική κάνει καλό στην ψυχική υγεία. Εκκλησιαστής 1:9: «Ό,τι έχει υπάρξει, θα ξαναϋπάρξει, και ό,τι έχει γίνει, θα ξαναγίνει· δεν υπάρχει τίποτα καινούργιο κάτω από τον ήλιο».
9. Η κλασική λογοτεχνία μπορεί να εμβαθύνει την εκτίμησή σας για τον Χριστιανισμό και να σας βοηθήσει να αναπτυχθείτε στην πίστη. Ησαΐας 43:19: «Ιδού, εγώ πρόκειται να κάνω κάτι νέο· τώρα μάλιστα έρχεται. Δεν το βλέπετε;». Αποκάλυψη 21:5: «Και αυτός που καθόταν στον θρόνο είπε: “Ιδού, κάνω τα πάντα καινούργια!”».
10. Πολιτισμική εγγραμματοσύνη. Ο Όμηρος έγραψε μόνο δύο βιβλία, οπότε αν διαβάσετε την Ιλιάδα, θα μπορείτε να διαβάσετε την Οδύσσεια μαζί μας τον Ιανουάριο, και μετά θα μπορείτε να καυχιέστε λέγοντας «Έχω διαβάσει τα πλήρη έργα του Ομήρου». (Θα ακούγεται εντυπωσιακό, επειδή οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γνωρίζουν ότι έγραψε μόνο δύο βιβλία.) Μόλις διαβάσετε τα πλήρη έργα του Ομήρου, θα μπορείτε να παρακολουθήσετε την διασκευή της Οδύσσειας από τον Christopher Nolan, η οποία θα κυκλοφορήσει το 2026, με κριτικό μάτι. Θα μπορέσετε να εκτιμήσετε την ταινία του και να τη συγκρίνετε με το πρωτότυπο έργο του Ομήρου. Θα μπορείτε να γνωρίζετε τι είναι καινούργιο και τι δεν είναι καινούργιο, καθώς και αν η διασκευή του Νόλαν είναι αληθινή, και θα μπορείτε να συζητήσετε την ταινία με άλλους μελετητές του Ομήρου. (Τι θα ήταν ένα σπουδαίο βιβλίο ή ταινία χωρίς μια σπουδαία συζήτηση;)
Συνοψίζοντας, λοιπόν, μελετώντας την Ιλιάδα αυτό το καλοκαίρι, μπορείτε να ανακτήσετε την πολιτιστική σας κληρονομιά και να ενδυναμωθείτε από τις γνώσεις που σας παρέχει. Μπορείτε να πάρετε πίσω το νου σας από τους τυράννους της τεχνολογίας, αυτούς τους άπληστους μικρούς κλέφτες του πολύτιμου χρόνου και της προσοχής σας. Μπορείτε να συνδεθείτε με άλλους και να συμμετάσχετε στη Μεγάλη Συζήτηση του Δυτικού πολιτισμού, θέτοντας παράλληλα το παράδειγμα της δια βίου μάθησης για όσους βρίσκονται γύρω σας. Μπορείτε να αναλογιστείτε τον ρόλο της βίας σε αυτόν τον κόσμο και ίσως ακόμη και να ανακαλύψετε νέες διαστάσεις της πίστης σας, καθώς σκέφτεστε πιο βαθιά τον Τρόπο με τον οποίο μας δίδαξε ο Ιησούς πώς να νικήσουμε το κακό και τον θάνατο. Μπορεί ακόμη και να ξεφύγετε από κάποιον πιθανό πνευματικό θάνατο, εγκαταλείποντας τελικά ό,τι είναι νεκρό, το οποίο μπορεί να κρατούσατε για πολύ καιρό. Μην είστε σαν τον Αχιλλέα. Επιλέξτε τη ζωή – τη μία, μοναδική, πολύτιμη, αιώνια και μη επαναλήψιμη ζωή σου! Αυτός είναι ένας τρόπος να τη ζήσετε, πιο βαθιά, πιο συνειδητά και πιο πλούσια, αυτό το καλοκαίρι.
Αν θέλετε να δοκιμάσετε τα νερά, ελάτε μαζί μου στην (πρώτη μου) ζωντανή μετάδοση στο YouTube στις 26 Μαΐου. Θα διαβάσουμε μαζί τις πρώτες γραμμές της Ιλιάδας. Τα μαθήματα ξεκινούν στις 3 Ιουνίου!
Τα καλύτερα της Ellen Finnigan
Η Ellen Finnigan [στείλτε της email] διδάσκει διαδικτυακά σε μαθητές που φοιτούν σε κατ’ οίκον εκπαίδευση από το 2008. Είναι η ιδρύτρια του Teach to the Text, όπου διδάσκει Αρχαία Ελληνική Λογοτεχνία και εργάζεται ως σύμβουλος συγγραφής. Διαχειρίζεται επίσης έναν ιστότοπο και ένα podcast με τίτλο «Καθολικοί Ενάντια στον Μιλιταρισμό». Μπορείτε να βρείτε περισσότερα από τα κείμενά της εδώ.
Πνευματικά δικαιώματα © Ellen Finnigan
Προηγούμενο άρθρο της Ellen Finnigan: It Takes a Miracle
Μετάφραση από τη Μαρία Σεφέρου
Tags: Christopher Nolan, Ellen Finnigan, Ιλιάδα, κλασσική λογοτεχνία, Οδύσσεια, Όμηρος, οργή, πόλεμος, υπερηφάνεια, φιλοσοφία
